باید یک بار از زاویهای دیگر و با دقت بیشتر به تجمعات شبانه مردم در خیابانها نگاه کنیم؛ جایی که زندگی واقعی، بیواسطه و عریان در جریان است. در همین روزها و در دل همین گردهماییهای مردمی، آدمهایی با چهرهها، پوششها و پلاکاردهای کاملاً متفاوت کنار هم ایستادهاند. یکی با یک فلاسک کوچک راه افتاده و به عابران چای میدهد، آنطرفتر کسی یک سماور بزرگ با یک کپسول گاز غولپیکر آورده تا بیوقفه و داغداغ به مردم چای بدهد. کمی آنسوتر، خانوادهای اسباببازیهای بچههایش را وسط میدان آورده تا بچهها هم سهمی از این حضور داشته باشند. دهها نمونه از این خلاقیتهای بکر و جوشیده از دل مردم در جریان است که دیدنشان آدم را مسحور میکند؛ اما فراتر از این زیبایی بصری، یک زنگ خطر تاریخی هم به صدا درآمده است.
مسئله اینجاست که این بخش زنده و تپنده از تاریخ ایران معاصر، اگر مستند نشود، در کسری از ثانیه از دست میرود. رخدادهای خیابانی عمر کوتاهی دارند؛ آدمها میآیند، کنشگری میکنند و به خانههایشان برمیگردند. اگر امروز دوربینها خاموش بمانند، فردا روزی هیچ سند، فیلم یا عکس واضحی از این لحظات پرالتهاب و پرمعنا باقی نمیماند. ما میمانیم و تاریخی که نوشته شده؛ اما «دیده» نمیشود.
اهمیت دوم این مستندنگاری، نجات دادن «حافظه جمعی» و هویت شهرهای ماست. شهرها و ساختارهای اقتصادی، به سرعت تمایل دارند فضا را به تنظیمات کارخانه برگردانند؛ یعنی تبدیل کردن دوباره خیابان به یک جامعه مصرفی، پر از پاساژها و پیادهروهایی که فقط محل عبور و خرید هستند؛ اما وقتی این خلاقیتها و مکانهای رخ دادن آنها در سطح شهر ثبت میشود، خیابان دوباره هویت «عرصه عمومی و محل زندگی» را پیدا میکند. اگر این قابها ثبت نشوند، حافظه نسلهای بعد خیلی زود فراموش خواهد کرد که فلان میدان یا فلان تقاطع، روزگاری صحنه چه تعاملات انسانی و اجتماعی شگرفی بوده است. از نگاهی دیگر، برای پژوهشگران اجتماعی، فرهنگی و شهری، این خیابان مستند شده، یک معدن طلای بینظیر است. شما در کجای تاریخ و در کدام آزمایشگاه جامعهشناسی میتوانید این حجم از افراد، با این سطح از تفاوتهای فکری و ظاهری را یکجا جمع کنید؟ کجا میتوانید نگرشها، فاصلهها و نقاط اشتراکشان را حول یک موضوع واحد، اینقدر دقیق واکاوی کنید؟ این مستندات خام، خوراک حیاتی فردا برای فهم جامعه پیچیده امروز ایران است.
ما در برابر «اکنون» مسئولیم. گرفتن دوربین به سمت خیابان، به سمت آن کپسول گاز، آن لبخندها، پلاکاردها و اسباببازیها، فقط یک کار هنری نیست؛ یک وظیفه تاریخی است.
۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ - ۰۴:۰۱
کد مطلب: ۱۱۴۴۵۶۶
باید یک بار از زاویهای دیگر و با دقت بیشتر به تجمعات شبانه مردم در خیابانها نگاه کنیم.
زمان مطالعه: ۲ دقیقه





نظر شما